واژه‌های «ا»

۲۹۴ واژه در گویشِ ده‌آبادی

اَa: صوت تعجب به جای " اِه " در فارسی امروز.
اَبِداabedă: به هیچ وجه، ابداً.
اَبوabū: می شود، ممکن است، می توان.
اَبور آسارabūr ăsăr: اثر و خبر.
اَبیabi: دیگر، دیگر بار، ازین پس.
اَپُلُغapoloγ: انگشت شست را در میان انگشت سبّابه و اشاره قرار دادن و محکم بر گونه ی پر از باد کسی کوبیدن.
اَپّیاappiyă: باید، بایست.
اَتُّ اَیالatto ayăl: فرزندان.
اَتَل پَتَلatal patal: عاطل و باطل.
اَتَل مَتَلatal matal: نوعی بازی کودکانه.
اَجُ وَجaĵo vaĵ: دری وری، چرت و پرت.
اَجارَaĵăra: اجاره.
اَجالِتَنaĵăletan: عجالتاً، فعلاً.
اِجباریeĵbări: سربازی.
اَجِنّوaĵennū: اجنّه، جنّیان.
اَچُّaččo: هیچ، هیچ چیز.
اِچeč: هیچ.
اِچ کارَeč kăra: هیچ کاره.
اِچ کُداموeč kodămū: هیچ کدامشان.
اِچ وَختِشeč vaxteš: هیچ گاه.
اَخّابaxxăb: خُب.
اَختَ / اَخدَaxta / axda: اخته، مقطوع النسل.
اِختِلاتextelăt: گفتگو، گپ زدن.
اَخمَخaxmax: احمق.
اَخیگَaxiga: اخیه، چوبی که دو سر آن در دیوار فرو رفته و افسار چهارپایان را با آن می بندند.
اَدا بَرتاردَنadă bartărdan: ادای کسی را در آوردن، حرکات لغو کردن.
اَدامَadăma: ادامه.
اَدرافadrăf: اطراف.
اَدرافیadrăfi: اطرافی، اطرافیان.
اَدَم دِ هَadam de ha: وجود دارد، موجود است.
اَدویگَadviga: ادویه.
اَدیگان / هَزیگانadigăn/hazigăn: هذیان.
اَرَara: آره، بله.
اَرازِل پِرَستarăzel perast: اراذل پرست، کسی که تنها با افراد ناباب دوست می شود.
اَربِدَ بَکیشووَن‌arbeda bakišūwan: عربده کشیدن.
اُرچَنorčan: پلّه.
اَرخالِغarxăleγ: نوعی پیراهن که مردان می پوشیدند.
اَرزُ تیلarzo til: عرض و طول.
اُرُغoroγ: آروغ.
اَرَغ بَرِتَّنaraγ barettan: عرق ریختن.
اَرغَبarγab: عقرب.
اَرَغچَنaraγčan: عرقچین، کلاهی که حاجیان بر سر می گذارند.
اَرغَنarγan: قاب و پژول بزرگ، استخوان کعب که نسبتاً بزرگ باشد.
اَرُّوarrow: صدایی برای تحریک الاغ به جفت گیری.
اَروا پِدانarvă pedăn: تو را به روح پدرت قسم.
اِروارَervăra: آرواره.
اَروونوَarvūŋwa: شتر ماده ای که به سنّ زاییدن رسیده.
اِزُّ اِلتِماسezzo eltemăs: التماس زیاد.
اَز اَنداaz andă: از اینجا.
اَز بیخaz bix: به کلّی، از اصل.
اَز پا دَرِمِدَنaz pă daremedan: ناتوان شدن.
اَز جان بَوِدَشتَن / جان دِ بَوِدَشتَنaz ĵăn bavedaštan / ĵăn de bavedaštan: از جان گذشتن، فدایی شدن.
اَز دَس بُشدََنaz das bošdan: از دست رفتن.
اَز کار بَکَتَّaz kăr bakatta: پیر، از کارافتاده.
اِزِّ ِمِدَنezze medan: ذلّه شدن.
اَز نوگینیَaz nūgiŋya: از آن هاست، مرموز است، (آن ها = اجنّه).
اُزبَکozbak: نوعی توهین.
اِزگِرِشezgereš: نوعی علف باغی شبیه پیچک.
اُزمان اُو بَبَردَozmăn ow babarda: زبان آب برده، کنایه از چرب زبان و چاپلوس.
اُزمان بازozmăn băz: زبان باز، چاپلوس.
اُزمان بَر تاردَنozmăn bar tărdan: زبان در آوردن، زبان درازی کردن.
اُزمان دَرازozmăn darăz: زبان دراز، گستاخ.
اُزمان/ اُزوانozmăn / ozvăn: زبان (عضوی از بدن)، شیوه ی گفتار (درپهلوی، ozvăn )
اُزمونوَozmūŋwa: زبانه.
اُزمونیozmūni: زبانی، پیغام شفاهی.
اَزیَت بُبُدَنazyat bobodan: اذیّت شدن.
اَزیز کَردَaziz karda: عزیز کرده، ناز پرورده.
اِسّارَessăra: ستاره.
اِسّالessăl: امسال.
اِسّالَessăla: همین امسال.
اَسبَasba: حصبه.
اِسبِ / اِسپِespe / esbe: سفید.
اِسبِ واکَردَنesbe văkardan: سفید کردن، سفید کردن ظروف مسی.
اِسبییَesbiya: سفیده.
اِسبییِ خاesbiye xă: سفیده ی تخم مرغ.
اِسبییُوesbiyow: سفیدآب.
اِسپِدارespedăr: سپیدار، تبریزی.
اِسپَرزَesparza: اسفرزه.
استِشادăstešăd: استشهاد.
اِسِّخارَessexăra: استخاره.
اُسِّخانossexăn: استخوان.
اِسَّخرessaxr: استخر.
اِسِّراهَتesserăhat: استراحت.
اِسِّفادَessefăda: استفاده.
اِسِّفراغessefrăγ: استفراغ.
اِسفَندesfand: اسپند، گیاه خوش بو.
اَسکask: عکس.
اِسِّکانessekăn: استکان.
اَسلِ کاریگَasle kăriga: اصل کاری، مهم، اهّمّیت دار، اساسی، اصلی.
اِسلا کَردَنeslă kardan: تصحیح کردن
موی سر و صورت را اصلاح کردن.
اَسلا وُ اَبِداaslă wo abedă: اصلاً و ابداً.
اِسّیلessil: استیل.
اِشَeša: امشب.
اَشارَašăra: اشاره.
اُشپُشošpoš: شپش.
اُشتُرoštor: شتر.
اِشتووَنeštūwan: قرارداشتن در جایی.
اَشک بَرِتَّنašk barettan: اشک ریختن.
اِشکارeškăr: بز کوهی، کَل
شکار.
اَشکَمaškam: شکم.
اَشکَم دارaškam dăr: آبستن.
اَشکَم دَردَنaškam dardan: آبستن بودن.
اَشکَم گُردَaškam gorda: پرخور، شکمو، شکم گنده.
اَشکَمبَaškamba: شکمبه.
اَشکِمیaškemi: شکم پرست، زیاده خور.
اِشگِلešgel: تکّه چوب یا استخوان قلم پای گوسفند که برای به هم وصل کردن دو لنگه ی باربه کارمی برند.
اِشمار کَردَنešmăr kardan: شمردن.
اُشناošnă: بوته ای که خشک شده ی آن را پودر کرده برای شست و شوی لباس به کارمی برند.
اُشنُشو/هُشنُشوošnošū/hošnošū: عطسه، اشنوسه.
اُغدَ کَردَنoγda kardan: غصّه خوردن.
اِفلیجefliĵ: فلج.
اَفیafi: افعی.
اَگَaga: اگر.
اَگالagăl: عِقال، طنابی که با آن دست شتر را با بازو بندند تا از جای خود حرکت نکند.
اِگِدووَنegedūwan: دادن.
اَلal: اهل، شایسته.
اِلَ وُ بِلَ کَردَنela wo bela kardan: چنین و چنان کردن.
اَلادَalăda: مخصوصاً، علی حده
الکی، به دروغ.
اَلالَ ساجalăla săĵ: هم ور کار.
اَلانیگَalăniga: هم اکنون، الآن.
اَلاوَتalăvat: آرامش.
اِلاهِ سُبelăhe sob: تا صبح.
اَلبِتَalbeta: البته.
اَلَف بُرalaf bor: وسیله ای است داس مانند با لبه ی آره ای که با آن ساقه های جو نارس چیده شده را می برند و به حیوان می دهند.
اَلَف تَلَalaf tala: گیاهی است تلخ، علف تلخ.
اَلفِسِنَکalfesenak: اَلفَ سِنه، داستان هزار و یک شب، کنایه از حرف زاید.
اَلفِسِنَک‌آرخاندَنalfesenak arxăndan: داستان هزار و یک شب را خواندن ( کنایه از پر حرفی کردن ).
اَلکُلاندalkolănd: الکلی.
اَلَلّاییalallăyi: کاری را به توکّل گذاشتن، بدون برنامه کاری را انجام دادن.
اَلَمزوalamzū: نوعی مسابقه ی امتداد صوت.
اَلَمشَنگَرافِسَّنalamšanga răfessan: علم شنگه راه انداختن، داد و فریاد کردن، آشوب کردن.
اَلِوَaleva: تکان می خورد.
اَلهَتalhat: شکاف در کرانه گور، لحد.
اَلی سیگا کارali sigă kăr: علی سیاه کار، هم ورکار.
اِلیائوسelyăūs: آپاندیس.
اَمَama: ما.
اَمَ / هَمَhama / ama: ما ( ضمیر ).
اَمّامَammăma: عمامه.
اِمامزووَemămzūwa: امامزاده.
اَمبَرambar: عنبر.
اَمبُرambor: انبر.
اَمتاهانamtăhăn: امتحان.
اِمَد نِمَد دَردَنemad nemad dardan: آمد نیامد داشتن، برای برخی خجسته و میمون و برای برخی شوم و بداغر بودن.
اِمِدَنemedan: آمدن، برخورد کردن ( پووَم دِ سَنگ اِمَ = پایم به سنگ خورد ).
اَمریگَamriga: امریه، دستور کتبی.
اَمِلَamela: عمله، کارگر.
اَمنیگَamniga: امنیه، مأمور نظام، ژاندارم.
اَمَهاama hă: ما و امثال ما.
اَنارسَanărsa: پوست خشک انار.
اَنتِکَanteka: آنتیک، عتیقه.
اَنجیلanĵil: انجیر.
اَنداandă: اینجا.
اَندادِandăde: در این جا
از این جا.
اَندِرین خالیanderin xăli: شکم خالی، شکم گرسنه.
اَندوختَandūxta: هم دوخته، لحافی که از چندین تکه پارچه دوخته شود.
اَنگار کَردَنangăr kardan: صرف نظر کردن، ترک کردن
تصور کردن، فرض کردن.
اَنگُشدangošd: انگشت.
اَنگُشدَرangošdar: انگشتر.
اَنگُشدِوِلَّangošdevella: انگشتانه، پوشش فلزی انگشت برای گرفتن و فشردن سوزن هنگام خیاطی.
اَنگور شیرَایangūr širai: نوعی انگور سفید با دانه های گرد که دیرتر از بقیه انگور ها از بین می رود و به سبب داشتن شیرینی بسیار برای تهیّه ی شیره ی انگور مناسب است.
اَنگور کِشمِشیangūr kešmeši: نوعی انگور سفید ریز بی دانه، انگور عسگری.
اَنگوروزَangūrūza: تاج ریزی ( گیاه ).
اُوow: آب.
اُو آرگِلّووَنow ărgellūwan: وارد شدن آب به زمین زراعی.
اُو بِ اُو گِلّووَنow be ow gellūwan: تغییر وضعیت، آب به آب شدن.
اُو باردَow bărda: آب آورده.
اُو باردَنow bărdan: آب آوردن.
اُو باریکوow bărikū: آب باریک کنایه از حقوق و مستمرّی.
اُو بَبَردَنow babardan: آب بردن، هرز رفتن آب ( در آبیاری ).
اُو بَکیشووَنow bakišūwan: آب کشیدن ( عفونی شدن ).
اُو بَندیow bandi: آب بندی.
اُو بیارگِلّووَنow biyărgellūwan: آب را در ظرف گرداندن، با کمی آب شستن.
اُو پاشow păš: آب پاش.
اُو پَچِدووَنow pačedūwan: آب پس دادن.
اُو پَزow paz: آب پز.
اُو پِشَنجانow pešanĵăn: آب پاشی.
اُو تِراشow terăš: تراشیدن خیار یا خربزه و امثال آن با قاشق برای سهولت مضغ.
اُو تُرُشow toroš: ترش کردن معده.
اُو تَلow tal: آب تلخ.
اُو تَلاow tală: آب طلا.
اُو جِر کَow ĵer ka: آب زیرکاه کنایه از کسی که مخفیانه حیله ای به کار می برد.
اُو چِکَow čeka: آب چکه.
اُو چِکانow čekăn: آب چکان.
اُو چَمow čam: آب چشم.
اُو خَردَنow xardan: آب خوردن.
اُو خُرِشow xoreš: آب خورشت.
اُو خُریow xori: لیوان، آب خوری.
اُو دارow dăr: آبدار.
اُو داغow dăγ: آب داغ.
اُو دِر رِتَّنow der rettan: آب ریختن بر چیزی.
اُو دِرپاشووَنow derpăšūwan: آب پاشیدن بر چیزی.
اُو دوغow dūγ: آب دوغ.
اُو رِجow reĵ: آبریز
آبله رو.
اُو رِجیow reĵi: آبریزش.
اُو رَنگow rang: آبرنگ.
اُو ریَگنow ryagn: آب و روغن.
اُو شارow šăr: آبشار.
اُو شُدَنow šodan: آب رفتن، کوتاه شدن پارچه.
اُو شور کَردَنow šūr kardan: آب شور کردن، چیزی را در آب خالی شستن.
اُو غَندow γand: آب قند، قند حل شده در آب جوشیده که به شخص مبتلا به دل درد یا پیچش شکم دهند.
اُو کَردَنow kardan: آب کردن.
اُو کِشow keš: آب کش.
اُو گَرم کُنow garm kon: آب گرم کن.
اُو گوشتow gūšt: آب گوشت.
اُو لَمبوow lambū: آب لمبو.
اُو لیموow limū: آب لیمو.
اُو مالووَنow mălūwan: شستن گوسفند در آب قبل از چیدن پشم آن.
اُو مالیow măli: آب مالیدن، آب مالی.
اُو نَباتow nabăt: آب نبات.
اُو نَمَکow namak: آب نمک.
اُو وِزیow vezi: آب تنی.
اُو وِزیow vezi: در آب نشستن، آب تنی کردن.
اُو یارow yăr: آبیار.
اُو یوشow yūš: آب جوش.
اَود بِکردنawd bekardan: عود کردن، باردیگر پدید آمدن مرض و....
اُودارخونوَowdărxūŋwa: آبدارخانه.
اَورawr: ابر.
اور اِمِدَنūr emedan: ناز و عشوه کردن.
اُوِرتovert: فراوان.
اَورَمawram: موریانه، اورنگ.
اَوریawri: ابری
ابرو.
اَوریشَمawrišam: ابریشم.
اوزūz: جوز، گردو.
اوسّاūssă: استاد.
اَوسارawsăr: افسار.
اوساغودوسūsăγūdūs: نام گیاهی دارویی که با ختمی مخلوط می کنند، اسطوخودوس.
اوسیūsi: آبسه.
اوسی خُدروūsi xodrū: کنایه از کسی که به حرف بزرگتر گوش نمی دهد و سرخود کارمی کند.
اوشدُو اوشدُوūšdow ūšdow: با عجله، شتابان.
اوشدُو کَردنūšdow kardan: شتاب کردن.
اوشدُوییūšdowi: با عجله.
اُوشُشowšoš: آبشش.
اوشیارūvšiyăr: هوشیار.
اُوغورَowγūra: آبغوره.
اُوکِشowkeš: آبکش.
اُوِکیoweki: آبکی.
اُوگُ تُوowgo tow: آب و تاب.
اُوگُ تُو بُدووَنowgo tow bodūwan: آب و تاب دادن.
اُوگُ رَنگowgo rang: آب و رنگ.
اُوگُ هَواowgo hawă: آب و هوا.
اُوگَردانowgardăn: آب گردان، ملعقه ی بزرگ.
اُوگَمبارowgambăr: آب انبار.
اوّلăvela: آبله.
اوّلیگَavveliga: اوّلیّه.
اُویاری کَردَنowyări kardan: آبیاری کردن.
اِیey: هم، نیز ( پیل ای گَم آرگِرَت = پول را هم برداشتم ).
ای بارجَi bărĵa: یکباره.
ای بُرi bor: یک دسته، یک گروه، عدّه ای.
ای بُر آدَمi bor ădam: یک دسته از مردم.
ای بَرُای پاشنَi bar o i păšna: یک در و یک پاشنه، کنایه از همسایه.
ای بیi bi: یکی دیگر.
ای پارچَi părča: یک پارچه.
ای پَسّاi pasă: یک بار.
ای پَسّا بیi pasă bi: یک بار دیگر.
ای پَسّاییi pasăyi: یکمرتبه، ناگهان.
ای تَمبیi tambi: شخص دیگر، دیگری.
ای تَنi tan: کسی.
ای جورi ĵūr: مشابه، یک جور.
ای چارکi čărk: یک چارک ( معادل ۲۵ سانتیمتر ).
ای چِبیi čebi: چیز دیگر.
ای دَرمیانi darmiyăn: یک در میان، یکی نه یکی.
ای دَغَّ بیi daγγa bi: یک دقیقه ی دیگر، لحظه ی دیگر.
ای دَندَi danda: یک دنده.
ای زَرَّi zarra: اندک، یک ذرّه.
ای سَرپاi sarpă: چند دقیقه، به اندازه ی زمان یک سر پا ایستادن.
ای غانجَi γănĵa: یکه، تک، تنها، واحد ( مذکّر ).
ای غانجوi γănĵū: یکه، تک، تنها ( مونّث ).
ای غَدi γad: یک قد، یک اندازه، هم قد.
ای غُروشi γorūš: یک قران، یک ریال.
ای غولi γūl: یک قلو.
ای کُتَّi kotta: یک ریزه.
ای کولّیi kūli: انبوه، بسیار.
ای گُر اَلَفi gor alaf: مقداری علف، یک دسته علف.
ای لاi lă: یک رشته، یک لا.
ای لا دُلّاi lă dollă: چند برابر.
ای وِجَi veĵa: یک وجب.
ایجَiĵa: مقداری ( در پهلوی ایجک ).
ایرَira: چوبی کوچک که بین بیل و دسته بیل قرار می گیرد تا آنها را محکم کند.
ایروirū: امروز.
ایرو گُ سَبا کَردَنirū go sabă kardan: امروز و فردا کردن، مماطله کردن.
ایروجَirūĵa: امروزه.
ایریفirif: اُریب.
ایسِّفا کردَنisefă krdan: توجه کردن (شاید برگرفته از استیفاء عربی).
ایشتیišti: خوانش کودکانه برای ایستادن.
ایشکیiški: هیچ کس.
ایگِige: یکی، یک عدد.
ایگِ راige ră: یک بار.
ایگِ رو دَر میانige rū dar miyăn: یک روز در میان.
ایگِ رو نَ ایگِ رو بیige rū na ige rū bi: یک روز در میان.
ایگِ روگَige rūga: یک روزه.
ایگِ سالَige săla: یک ساله.
ایگِ مووَige mūwa: یک ماهه.
ایگِشigeš: یکی از آنها.
اَییزانayizăn: طلبکارم.

↑ بازگشت به بالای صفحه