در حال بارگذاری…
عکس از Forest & Kim Starr · مجوز CC BY 3.0 · ویکیمدیا کامانز
رازیانه
- تیرهٔ گیاهی
- Apiaceae
- اندام استفادهشده
- مزاج در طب سنتی
- محصولات دیاوا
عکس از Forest & Kim Starr · مجوز CC BY 3.0 · ویکیمدیا کامانز
چرا رازیانه؟
رازیانه گیاهی از تیرهٔ چتریان است و آنچه در فرآوردههای دیاوا به کار میرود، دانه آن است. در طب سنتی ایران مزاجش گرم و خشک دانسته میشود و از دیرباز برای افزایش شیر مادر و رفع نفخ و درد شکم به کار میرفته است.
پژوهشهای امروزی روی رازیانه بیشتر حول ضد نفخ، کمک به آرامش دوران قاعدگی، کمک به قولنج شیرخواران بودهاند. هر ۴ خاصیت ثبتشدهٔ این گیاه پشتوانهٔ مطالعهٔ انسانی دارد.
دیدن عرق رازیانهترکیبات مؤثر شناختهشده
آنچه پژوهشها میگویند
کنار هر خاصیت، نشانی هست که میگوید پشتش چه چیزی است: از تأیید مرجع رسمی داروهای گیاهی اروپا و پژوهش روی انسان، تا کاربرد شناختهشده در طب سنتی. برای دیدن یافتهٔ کامل و نشانی منبع، هر مورد را باز کنید.
«مونوگراف» یعنی چه؟
مونوگراف، پروندهٔ رسمی یک گیاه نزد نهاد ناظر دارویی است: کارشناسان همهٔ مطالعات موجود را بررسی میکنند و مینویسند این گیاه برای چه کاربردی، با چه مقدار و با چه احتیاطی قابل استفاده است. داروهای گیاهی پروانهدار در اروپا بر همین پایه ثبت میشوند. مونوگراف تنها منبع معتبر نیست — کارآزمایی و فراتحلیل هم معتبرند و گاهی تازهترند — ولی چون جمعبندی رسمی یک نهاد ناظر است، از همه صریحتر میگوید یک گیاه برای چه کاری تأیید شده.
ضد نفخ
تأیید رسمیمطالعه روی دمنوشیافتهٔ پژوهش و منبع
تأیید مرجع رسمی داروهای گیاهی اروپا — کارشناسان یک نهاد ناظر دارویی در اروپا پژوهشهای موجود را بررسی کرده و این کاربرد را پذیرفتهاند.
کمک به آرامش دوران قاعدگی
جمعبندی پژوهشهامطالعه روی دمنوشیافتهٔ پژوهش و منبع
جمعبندی چند پژوهش انسانی — چند پژوهش انسانیِ جداگانه کنار هم گذاشته شده و نتیجهٔ مشترکشان گزارش شده است — معتبرترین شکل جمعبندی.
- Effect of fennel on primary dysmenorrhea: a systematic review and meta-analysis (2021)
- Comparison of fennel and mefenamic acid for the treatment of primary dysmenorrhea (2003)
- Efficacy of herbal medicine (cinnamon/fennel/ginger) for primary dysmenorrhea: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials (2020)
کمک به قولنج شیرخواران
پژوهش انسانیمطالعه روی اسانسیافتهٔ پژوهش و منبع
پژوهش انسانی با گروه مقایسه — گروهی که گیاه را دریافت کرده با گروهی که دریافت نکرده مقایسه شده است؛ همان روشی که برای دارو هم به کار میرود.
برای شیرخوار، هر فرآوردهٔ گیاهی باید با نظر پزشک کودکان باشد؛ این نتیجه توصیهٔ مصرف نیست.
کمک به یبوست
پژوهش انسانیمطالعه روی عصارهٔ گیاهیافتهٔ پژوهش و منبع
پژوهش انسانی با گروه مقایسه — گروهی که گیاه را دریافت کرده با گروهی که دریافت نکرده مقایسه شده است؛ همان روشی که برای دارو هم به کار میرود.
فرآورده ترکیب دو گیاه بود، پس سهم هرکدام جدا نشده است.
بخشی از این پژوهشها روی اسانس و عصارهٔ گیاه انجام شدهاند. عرق، بخش معطر و فرارِ همان گیاه است — نزدیک به آن فرآوردهها، ولی نه عین آنها.
در طب سنتی ایرانی
در طب سنتی ایرانی هر گیاه «مزاجی» دارد — گرم یا سرد، تر یا خشک — و انتخاب عرقیات بر همین اساس انجام میشود. این یک چارچوب سنتی چندصدساله است و جای یافتههای بالینی را نمیگیرد؛ در کنار آن خوانده میشود.
مزاج خود گیاه: گرم و خشک — با شدت متوسط
در عرقگیری، بخش لطیف و معطرِ گیاه با بخار جدا میشود و به عرق میرسد. به همین دلیل در نگاه سنتی، عرق هر گیاه از خود آن گیاه ملایمتر و کمی گرمتر شمرده میشود.
- افزایش شیر مادر
- رفع نفخ و درد شکم
- ادرارآور و بازکنندهٔ سدّه
- تقویت بینایی
در طب سنتی چین
طب سنتی چین هر گیاه را با سه چیز میشناسد: «طبع» (گرم تا سرد)، «مزه» (شیرین، تلخ، تند، ترش، شور) و اینکه اثرش روی کدام اندامهای بدن مینشیند. چارچوبی جدا از طب ایرانی است که گاهی به همان نتیجه میرسد و گاهی زاویهٔ تازهای باز میکند.
小茴香Xiǎohuíxiāng
- پراکندن سرما و تسکین درد
- بهراهانداختن جریان انرژی و آرامکردن معده
- رفع دردهای سرد شکم
در حال بررسی علمی
یافتههای امیدبخشی که پژوهش رویشان ادامه دارد و هنوز به نتیجهٔ قطعی نرسیدهاند.
رازیانه در کارآزمایی سهسوکور روی علائم دوران یائسگی بررسی شده و بهبود علائم گزارش شده است.
خویشاوندان گیاهی این محصول
گیاهانی از همین تیرهٔ گیاهی که در جهان بهعنوان گیاه دارویی شناخته شدهاند و بخشی از ترکیبات مؤثرشان مشترک است. آنچه در ادامه میآید دربارهٔ خود آن گیاهان است، نه دربارهٔ این فرآورده.
همتیرهبودن بهتنهایی به معنای اثر یکسان نیست؛ در یک تیرهٔ گیاهی گونههایی با خواص کاملاً متفاوت وجود دارند.
نسبت گیاهی: کارون — همان ترکیب اصلی شوید و نعناع خوراکینشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نسبت گیاهی: فتالیدها — همان دستهٔ رایحهای کرفسنشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نسبت گیاهی: ترپنوئیدهای سهحلقهای (آسیاتیکوزید)نشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نکات مصرف و موارد احتیاط(برای مصرف منظم و مقادیر زیاد)
برای این گیاه در این وضعیتها منع یا احتیاط ثبت شده است:
- در بارداری، مصرف منظم و پرمقدار توصیه نمیشود؛ مصرف معمول خوراکی موضوع دیگری است.
- دمنوش رازیانه استراگول دارد؛ در ارزیابی ایمنی دمنوشهای بازار، حاشیهٔ ایمنی برای بزرگسالانی که روزی یک فنجان مینوشند مسئلهساز نبود، ولی برای کودکان پایینتر ارزیابی شد مگر آنکه مصرف به یکی دو هفته محدود بماند. اگر برای کودک استفاده میکنید، مصرف کوتاهمدت توصیه میشود نه هرروزه.
این اطلاعات جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا نسخهٔ پزشک نیست. اگر بیماری زمینهای دارید، باردارید، شیر میدهید یا دارویی مصرف میکنید، پیش از مصرف منظم هر فرآوردهٔ گیاهی با پزشک مشورت کنید.
آنچه پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی دربارهٔ این گیاه ثبت کرده
منبع: بانک اطلاعات گیاهان پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی (جهاد دانشگاهی) — «رازیانه» . مقدار مصرف ثبتشده در همان صفحهٔ منبع آمده و اینجا تکرار نشده است.
رازیانه در کدام دستههای دانشنامه است؟
- گیاهان کمک به هضم۳۹
- گیاهان ضد نفخ۲۴
- گیاهان کمک به سرفه و گرفتگی سینه۲۲
- گیاهان کمک به کاهش التهاب۲۰
- گیاهان کمک به یبوست۱۱
- گیاهان کمک به آرامش دوران قاعدگی۸
- گیاهان مزاج گرم و خشک۳۶
- گیاهان دارای مونوگراف رسمی دارویی۲۶
- گیاهان آزمودهشده روی انسان۵۸
- تیرهٔ چتریان۹
- گیاهان دارای آنتول۲
- گیاهان دارویی کرانهٔ خزر و جنگلهای شمال۱۵
- گیاهان دارویی آذربایجان۱۴
- گیاهان دارویی کرمان، سیستان و بلوچستان۱۳
- گیاهان دارویی رشتهکوه البرز۱۲
- گیاهان دارویی خراسان۸
- گیاهان دارویی همدان و کردستان۶