در حال بارگذاری…
۷۷۲ مصدر در واژهنامه — همه قابلِ صرف
مهمترین تفاوتِ این گویش با فارسی همین است. در گذشتهٔ افعالِ متعدی و سببی، شناسهٔ فاعلی درونِ فعل میآید — بعد از پیشوند و پیش از بن:ba-m-sătیعنی «ساختم». ولی در افعالِ لازم و همهٔ زمانهای حال، شناسه در پایان مینشیند:a-vez-ănیعنی «میدوم». زبانشناسان به این الگو نظامِ کنایی میگویند.
| شخص و شمار | دستهٔ اول — درونوند (گذشتهٔ متعدی) | دستهٔ دوم — پایانی (لازم و حال) |
|---|---|---|
| اولشخص مفرد | m | ăn |
| دومشخص مفرد | d | e |
| سومشخص مفرد | š | a |
| اولشخص جمع | măn | in |
| دومشخص جمع | dăn | igo |
| سومشخص جمع | šăn | an |
آروازِنووَن
غازیدن، حلّاجی کردن. · · صفتِ مفعولی
| زمان | 1s | 2s | 3s | 1p | 2p | 3p |
|---|---|---|---|---|---|---|
| حال اخباری | ăr-a-văzenūw-ăn | ăr-a-văzenūw-e | ăr-a-văzenūw-a | ăr-a-văzenūw-in | ăr-a-văzenūw-igo | ăr-a-văzenūw-an |
| حال التزامی | ăr-văzenūw-ăn | ăr-văzenūw-e | ăr-văzenūw-a | ăr-văzenūw-in | ăr-văzenūw-igo | ăr-văzenūw-an |
| حال در حالِ انجام | ăr-dăra-a-văzenūw-ăn | ăr-dăra-a-văzenūw-e | ăr-dăra-a-văzenūw-a | ăr-dăra-a-văzenūw-in | ăr-dăra-a-văzenūw-igo | ăr-dăra-a-văzenūw-an |
| گذشتهٔ ساده | ăr-văzenūwa-ăn | ăr-văzenūwa-e | ăr-văzenūwa-a | ăr-văzenūwa-in | ăr-văzenūwa-igo | ăr-văzenūwa-an |
| گذشتهٔ استمراری | ăr-a-văzenūwa-ăn | ăr-a-văzenūwa-e | ăr-a-văzenūwa | ăr-a-văzenūwa-in | ăr-a-văzenūwa-igo | ăr-a-văzenūwa-an |
| گذشتهٔ نقلی | ăr-văzenūwa-a-ăn | ăr-văzenūwa-a-e | ăr-văzenūwa-a-a | ăr-văzenūwa-a-in | ăr-văzenūwa-a-igo | ăr-văzenūwa-a-an |
| گذشتهٔ دور | ăr-văzenūwa-a-bod-ăn | ăr-văzenūwa-a-bod-e | ăr-văzenūwa-a-bod-a | ăr-văzenūwa-a-bod-in | ăr-văzenūwa-a-bod-igo | ăr-văzenūwa-a-bod-an |
| گذشتهٔ التزامی | ăr-văzenūwa-a-băn | ăr-văzenūwa-a-be | ăr-văzenūwa-a-ba | ăr-văzenūwa-a-bin | ăr-văzenūwa-a-bigo | ăr-văzenūwa-a-ban |
| آینده | ăr-kam-ăn-văzenūwa | ăr-kam-e-văzenūwa | ăr-kam-a-văzenūwa | ăr-kam-in-văzenūwa | ăr-kam-igo-văzenūwa | ăr-kam-an-văzenūwa |
همان شش صورتِ دستهٔ اوّل، این بار بهجای شناسهٔ فعل در نقشِ مضافٌالیه: «کتابت» میشود katăb-a-d و «کتابتان» katăb-e-dăn. میانجی پیش از ضمیرِ مفرد a است و پیش از ضمیرِ جمع e؛ پس از مصوّت هیچ میانجیای نمیآید (madresa-š). صفحهٔ برگردان این قاعده را اجرا میکند — ولی فقط وقتی بنِ اسم را در واژهنامه بشناسد.
بیشترِ فعلهای این گویش منظّماند: با حذفِ an از مصدر بنِ ماضی میماند و با حذفِ نشانهٔ ماضی بنِ مضارع. ولی برای این ۳۶ فعل، سند بنها را صریح نوشته — و در چند مورد نتیجه با قاعده یکی نیست («کندن» بنِ مضارعش ărtūn است نه ărtăn).
| مصدرِ فارسی | مصدرِ گویشی | بنِ ماضی · مضارع |
|---|---|---|
| تراشیدن | baterăštan | terăšt · terăš |
| پیراستننامنظّم | ărverăštan | ărverăšt · ărverăz |
| جستننامنظّم | biyoštan | yošt · yūz |
| گذشتننامنظّم | bavedaštan | vedašt · vedar |
| بافتننامنظّم | bavăftan | vat · văf |
| کاشتننامنظّم | bakaštan | kašt · kăr |
| حرف زدن | bahangărdan | hangărd · hangăr |
| خواندن | ărxăndan | ărxănd · ărxăn |
| کندن ( جدا کردن ) | ărtăndan | ărtănd · ărtūn |
| به جای آوردن | baveĵărdan | veĵărd · veĵăr |
| ماندن | bomăndan | mănd · măn |
| خوردننامنظّم | baxardan | xard · xor |
| نشاندن | ărčăndan | ărčănd · ărčăn |
| آوردن ( جاندار ) | botăndan | tănd · tūn |
| ورپاشیدن | ărpăčenūwan | ărpăčenă · ărpăčen |
| ترکاندن | baterakenūwan | terakenă · teraken |
| خشکاندن | ărhoškenūwan | ărhoškenă · ărhošken |
| گرداندن | bagelnūwan | gelnă · geln |
| پکاندن | bopokkenūwan | pokkenă · pokken |
| ترساندن | batarsenūwan | tarsenă · tarsen |
| لرزاندن | balarzenūwan | larzenă · larzen |
| ورپریدن | ărparrūwan | ărparrū · ărparr |
| ترشیدن | botoršūwan | toršū · torš |
| ترکیدن | baterakūwan | terakū · terak |
| چریدن | bačerrūwan | čerrū · čerr |
| سُریدن( سُرخوردن ) | botorrūwan | torrū · torr |
| پیمودن ( مسّاحی ) | ărpeymūwan | ărpeymă · ărpeym |
| پژمردن | ărpelănigūwan | ărpelănigū · apelăni |
| دیدننامنظّم | badigan | di · vin |
| چیدن | bačigan | či · čen |
| خریدن | barigan | ri · rin |
| بردن ( جاندار ) | bašigan | ši · šin |
| بریدن ( پارچه ) | ărberigan | ărberi · ărberin |
| زدننامنظّم | derbassan | derbass · derband |
| نشستننامنظّم | ăčassan | ăčass · ăčin |
| برانداختننامنظّم | ărfessan | ărfess · ărfess |